Luật Phong Gia

BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO VI PHẠM QUYỀN TÁC GIẢ

Thực tế hiện nay, một khó khăn rất lớn đặt ra cho Việt Nam là vấn nạn lan tràn các ấn phẩm lậu, nhất là trong thời đại khoa học kỹ thuật phát triển, ai cũng sẵn có một chiếc smart phone hay thiết bị thông minh khác trong tay. Bản quyền trở thành là “quyền vô hình”.  Pháp luật hiện nay ngày càng quan tâm hơn đến vấn đề vi phạm bản quyền, nhất là về bồi thường thiệt hại do vi phạm quyền tác giả, để bảo vệ lợi ích tốt nhất cho quyền lợi của tác giả. Hãy cùng Công ty Luật & Tư vấn Đầu tư Quốc tế Phong Gia tìm hiểu qua bài viết sau đây.

I.         Điều kiện phát sinh bồi thường thiệt hại do vi phạm quyền tác giả.

Bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả được chia thành hai loại: Thứ nhất là bồi thường thiệt hại trong hợp đồng nếu một bên vi phạm hợp đồng. Hai bên có thể dự liệu, thỏa thuận trước về những chế tài áp dụng khi vi phạm hợp đồng và cách thức chịu trách nhiệm như bồi thường thiệt hại hay phạt vi phạm hợp đồng. Thứ hai là bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, căn cứ xác định phát sinh bồi thường ngoài hợp đồng do vi phạm quyền tác giả phải gồm 3 điều kiện đó là: Có hành vi xâm phạm đến quyền tác giả; Có thiệt hại thực tế; Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi xâm phạm quyền tác giả và thiệt hại thực tế. 

  1. Có hành vi xâm phạm quyền tác giả.

Có hành vi xâm phạm quyền tác giả là một điều kiện tiên quyết xác định một chủ thể có bị áp dụng trách nhiệm dân sự hay không. Các hành vi xâm phạm quyền tác giả bao gồm hành vi xâm phạm quyền nhân thân và hành vi xâm phạm quyền tài sản được quy định tại Điều 28 Luật sở hữu trí tuệ năm 2005.

Một số điểm cần lưu ý:

Thứ nhất, quyền tác giả không quy định việc bảo hộ ý tưởng mà chỉ quy định việc bảo hộ cách biểu hiện ý tưởng, việc bảo hộ ý tưởng chỉ được quy định trong quyền sở hữu công nghiệp. Trên thực tế có những tác phẩm có nội dung gần giống nhau, ví dụ như các bài hát sử dụng chung vòng hợp âm, đó không phải “đạo nhạc” bởi âm nhạc giống như hội họa hay các bộ môn nghệ thuật khác đều có nguyên tắc, công thức áp dụng.

Thứ hai, Bộ luật Dân sự năm 2005 cho rằng “lỗi” là một điều kiện phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Tuy nhiên trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực SHTT hiện nay không đề cập đến yếu tố lỗi, nghĩa vụ bồi thường không phụ thuộc vào việc bên vi phạm có lỗi hay không. Yếu tố lỗi chỉ được đề cập trong căn cứ xác định tính chất và mức độ hành vi xâm phạm quyền SHTT. Luật sở hữu trí tuệ năm 2005 không đề cập đến yếu tố lỗi để tính mức bồi thường. Khi hành vi xâm phạm quyền SHTT xảy ra, dù bên thực hiện hành vi xâm phạm có lỗi hay không thì vẫn phải bồi thường và mức bồi thường là không khác nhau giữa các trường hợp có lỗi cố ý, vô ý hay thậm chí là không có lỗi. Dựa trên căn cứ xác định mức bồi thường thiệt hại tại Điều 205 Luật sở hữu trí tuệ, nguyên đơn có quyền yêu cầu Tòa án quyết định mức bồi thường theo thiệt hại vật chất hay giá chuyển giao quyền sử dụng đối tượng SHTT. Tương tự, cách tính bồi thường thiệt hại tinh thần cũng chỉ dựa trên thiệt hại mà không đề cập gì đến yếu tố lỗi.

  • Có thiệt hại.

Bồi thường thiệt hại bao gồm trách nhiệm bồi thường thiệt hại về vật chất, trách nhiệm bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần.

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại về vật chất là khi hành vi xâm phạm quyền tác giả gây ra tổn hại vật chất thực tế, tính được thành tiền do người vi phạm gây ra cho tác giả hoặc chủ sở hữu tác giả. Bồi thường thiệt hại là bù đắp tổn thất bao gồm về tài sản, chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế, khắc phục thiệt hại, thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút.

–           Tổn thất về tài sản được xác định theo mức độ giảm sút hoặc bị mất về giá trị tính được thành tiền của đối tượng quyền tác giả được bảo hộ.

–           Thu nhập bị giảm sút là thu nhập từ giá trị quyền tác giả bao gồm thu nhập, lợi nhuận thu được từ việc sử dụng, khai thác trực tiếp quyền tác giả hoặc từ việc chuyển giao quyền sử dụng quyền tác giả.

–           Tổn thất về cơ hội kinh doanh là thời cơ, điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp thu thêm nguồn lợi nhuận cho mình. Thiệt hại này tính được bằng tiền của khoản thu nhập tính ra có được khi sử dụng, khai thác tác phẩm. Ví dụ tác giả của một cuốn tiểu thuyết liên kết với nhà xuất bản tiến hành phát hành độc quyền, nhưng trên mạng đã bị phát tán tác phẩm đó. Điều này dẫn đến tác phẩm đó bị mất đi cơ hội kinh doanh đáng nhẽ được hưởng.

–           Chi phí hợp lý để ngăn chặn, khắc phục thiệt hại là các chi phí này bao gồm chi phí cho việc tạm giữ, bảo quản đối với hàng hóa bị xâm phạm. Chi phí thực hiện các biện pháp khẩn cấp, tạm thời, thuê các dịch vụ giám định, ngăn chặn khắc phục, vv…

Bồi thường thiệt hại về tinh thần bao gồm các tổn thất về danh dự, nhân phẩm, uy tín, những tổn thất khác về tinh thần gây ra cho tác giả. Trên thực tế, hành vi xâm phạm về nhân thân có mức độ gây tổn hại đến tinh thần lớn hơn. Tổn hại về tinh thần đối với tác giả được hiểu là hành vi xâm phạm quyền tác giả như mạo danh, xuyên tạc tác phẩm, … mà chủ thể quyền này phải gánh chịu hậu quả.

  • Mối quan hệ nhân quả.

Thiệt hại đối với tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả xảy ra chính là kết quả tất yếu của hành vi xâm phạm quyền tác giả và ngược lại hành vi xâm phạm quyền tác giả là nguyên nhân gây ra thiệt hại. Hành vi xâm phạm quyền tác giả sẽ là nguyên nhân của thiệt hại nếu giữa hành vi đó và thiệt hại có mối quan hệ nguyên nhân và hậu quả chứ không phải do sự ngẫu nhiên.

II.        Bồi thường thiệt hại do vi phạm quyền tác giả.

  1. Bồi thường thiệt hại trong hợp đồng.

Khi có một bên vi phạm hợp đồng, về nguyên tắc, hai bên có thể tiến hành thỏa thuận để thống nhất về mức bồi thường thiệt hại. Ngoài ra, nếu trong hợp đồng có điều khoản về bồi thường thiệt hại thì sẽ xác định theo thỏa thuận trong hợp đồng. Trong trường hợp hai bên không thể thỏa thuận và hợp đồng cũng không có điều khoản về bồi thường thiệt hại khi vi phạm thì sẽ xác định theo quy định của pháp luật, cụ thể: Theo Khoản 2 Điều 419 BLDS 2015, người có quyền có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại cho lợi ích mà lẽ ra mình sẽ được hưởng do hợp đồng mang lại và chi phí phát sinh do không hoàn thành nghĩa vụ hợp đồng mà không trùng lặp với mức bồi thường thiệt hại cho lợi ích mà hợp đồng mang lại.

  • Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.

Dựa trên quy định tại Điều 585 Bộ luật dân sự năm 2015, việc bồi thường thiệt hại phải tuân thủ theo các nguyên tắc sau đây:

Thứ nhất, thiệt hại phải được bồi thường toàn bộ và kịp thời. Các bên có thể thoả thuận về mức bồi thường, hình thức bồi thường bằng tiền, bằng hiện vật hoặc thực hiện một công việc, phương thức bồi thường một lần hoặc nhiều lần, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Thứ hai, người chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại có thể được giảm mức bồi thường nếu không có lỗi hoặc có lỗi vô ý và thiệt hại quá lớn so với khả năng kinh tế của mình. Người gây thiệt hại có thể được giảm mức bồi thường đáp ứng đồng thời hai điều kiện sau đây:

+ Do không có lỗi hoặc có lỗi vô ý mà gây thiệt hại;

+ Thiệt hại xảy ra quá lớn so với khả năng kinh tế trước mắt và lâu dài của người gây thiệt hại, có nghĩa là thiệt hại xảy ra mà họ có trách nhiệm bồi thường so với hoàn cảnh kinh tế trước mắt của họ cũng như về lâu dài họ không thể có khả năng bồi thường được toàn bộ hoặc phần lớn thiệt hại đó.

Thứ ba, khi mức bồi thường không còn phù hợp với thực tế thì người bị thiệt hại hoặc người gây thiệt hại có quyền yêu cầu Toà án hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác thay đổi mức bồi thường. Mức bồi thường thiệt hại không còn phù hợp với thực tế, có nghĩa là do có sự thay đổi về tình hình kinh tế, xã hội, sự biến động về giá cả mà mức bồi thường đang được thực hiện không còn phù hợp trong điều kiện đó hoặc do có sự thay đổi về tình trạng thương tật, khả năng lao động của người bị thiệt hại cho nên mức bồi thường thiệt hại không còn phù hợp với sự thay đổi đó hoặc do có sự thay đổi về khả năng kinh tế của người gây thiệt hại…

Thứ tư, khi bên bị thiệt hại có lỗi trong việc gây thiệt hại thì không được bồi thường phần thiệt hại do lỗi của mình gây ra.

Thứ năm, bên có quyền, lợi ích bị xâm phạm không được bồi thường nếu thiệt hại xảy ra do không áp dụng các biện pháp cần thiết, hợp lý để ngăn chặn, hạn chế thiệt hại cho chính mình.

Theo đó, với mỗi loại thiệt hại ngoài hợp đồng cần bồi thường toàn bộ, kịp thời các chi phí sau đây:

– Thiệt hại do tài sản bị xâm phạm:

+ Tài sản bị mất, bị hủy hoại hoặc bị hư hỏng.

+ Lợi ích gắn liền với việc sử dụng, khai thác tài sản bị mất, bị giảm sút.

+ Chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế và khắc phục thiệt hại.

Thông thường, khi tài sản bị xâm phạm, việc xác định thiệt hại thường dễ dàng hơn bởi vì sự thiệt hại về tài sản thì luôn luôn được định giá một cách cụ thể, hơn nữa thiệt hại về tài sản phần lớn là sự mất mát, hư hỏng, hoặc tài sản bị hủy hoại nên thường có số liệu cụ thể còn thiệt hại về tinh thần khó xác định hơn. Trước khi ban hành Bộ luật Dân sự năm 1995, pháp luật chưa có quy định nào buộc người gây thiệt hại phải bồi thường khoản tiền này. Lý do là còn quan niệm cho rằng, tổn thất về tinh thần, danh dự, nhân phẩm, uy tín không thể lượng hóa để tính ra thành tiền được bởi “tinh thần” được coi là một phạm trù “phi vật chất”. Tuy nhiên, trong thực tiễn xét xử cho thấy, việc buộc người gây thiệt hại phải bồi thường một khoản tiền để “bù đắp về tinh thần” cho người bị thiệt hại (nếu là sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm) hoặc cho người thân thích của người bị thiệt hại (nếu là tính mạng bị xâm phạm) là cần thiết, phù hợp với tập quán và truyền thống văn hoá xã hội của dân tộc Việt Nam và cũng là thông lệ trên thế giới.

Đối với thiệt hại về tinh thần do vi phạm quyền tác giả, việc xâm phạm đến các quyền tác giả gây thiệt hại đến tinh thần vô cùng lớn, có thẻ dẫn đến tình trạng đau khổ hoặc ảnh hưởng đến sự phát triển đến đời sống danh dự sau này của tác giả. Đây là những thiệt hại phi vật chất không thể cân đo đong đếm tuy nhiên bồi thường về mặt vật chất sẽ giúp hạn chế, bù đắp những mất mát về tinh thần đó. Khoản bồi thường này tùy thuộc vào sự ảnh hưởng tiêu cực đến tinh thần như thế nào, không có một mức bồi thường cụ thể.

Trên đây là một số ý kiến của Công Ty Luật & Đầu Tư Quốc Tế Phong gia về vấn đề Bồi thường thiệt hại do vi phạm quyền tác trong Sở hữu trí tuệ, bài viết mang tính chất tham khảo, mong nhận sự góp ý và bình luận từ quý vị. 

Lê Hải Quỳnh- Phong Gia Group

Công Ty Luật & Tư Vấn Đầu Tư Quốc Tế Phong Gia